آموزش آنلاین، حضوری یا ترکیبی؛ کدام برای شما مناسب‌تر است؟

خلاصه: انتخاب میان آموزش آنلاین، حضوری و ترکیبی فقط یک انتخاب سلیقه‌ای نیست. فراتحلیل‌های معتبر آموزشی نشان می‌دهند «شیوه‌ی ارائه» به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ آنچه اهمیت دارد طراحی یادگیری، میزان تعامل و تمرین است. در این مقاله با تکیه بر شواهد پژوهشی، راهنمای انتخاب هر شیوه را مرور می‌کنیم.

پژوهش‌ها درباره‌ی آموزش آنلاین چه می‌گویند؟

یکی از جامع‌ترین فراتحلیل‌ها در این زمینه را باربارا مینز و همکارانش در مؤسسه‌ی SRI برای وزارت آموزش آمریکا انجام داده‌اند. نتیجه‌ی آن‌ها این بود که یادگیرندگان در شرایط آنلاین به‌طور میانگین کمی بهتر از آموزش حضوری صرف عمل کرده‌اند؛ اما این برتری در مقایسه‌ی «آنلاین کامل» با «حضوری» معنادار نبود و عمدتاً از دوره‌های ترکیبی ناشی می‌شد (Means et al., 2013).

برنارد و همکارانش در دانشگاه کنکوردیا نیز با فراتحلیل ۱۱۷ مطالعه‌ی مقایسه‌ای در آموزش عالی به نتیجه‌ای مشابه رسیدند: دوره‌های ترکیبی به‌طور میانگین حدود یک‌سوم انحراف معیار (g = 0.334) بهتر از کلاس‌های حضوری سنتی بوده‌اند و هر جا تعامل میان یادگیرنده با مدرس، هم‌کلاسی و محتوا بیشتر بوده، اثر قوی‌تری دیده شده است (Bernard et al., 2014).

پیام اصلی پژوهش‌ها: هیچ شیوه‌ای ذاتاً برتر نیست؛ «طراحی فعال» و «تعامل» است که یادگیری را می‌سازد.

نقش تمرین فعال و فاصله‌گذاری

فراتحلیل فریمن و همکاران روی ۲۲۵ مطالعه نشان داد کلاس‌های مبتنی بر یادگیری فعال، صرف‌نظر از رشته، نتایج بهتری از سخنرانی صرف دارند (Freeman et al., 2014). از سوی دیگر، مرور سپدا و همکاران روی ۳۱۷ آزمایش نشان می‌دهد یادگیری پراکنده در زمان (به‌جای فشرده) ماندگاری بیشتری دارد و هرچه بخواهید چیزی را مدت طولانی‌تری به خاطر بسپارید، فاصله‌ی بهینه‌ی میان جلسات تمرین هم بیشتر می‌شود (Cepeda et al., 2006). بازتولید منحنی فراموشی ابینگهاوس توسط مور و دروس نیز تأیید کرد که بخش بزرگی از مطالب، بدون مرور، در همان روزهای نخست فراموش می‌شود (Murre & Dros, 2015).

این یافته‌ها یک نتیجه‌ی عملی دارند: مهم‌تر از اینکه کلاس کجا برگزار شود، این است که بین جلسات تمرین کنید و مطالب را مرور کنید.

کدام شیوه برای کدام دوره؟

حضوری؛ برای مهارت‌های دستی و کارگاهی

در دوره‌هایی مانند تعمیرات موبایل و لپ‌تاپ، نصب و تعمیر کولر گازی یا خیاطی، کار با ابزار و بازخورد لحظه‌ای مربی بخش جدایی‌ناپذیر یادگیری است. اگر در تهران هستید، شیوه‌ی حضوری برای این دوره‌ها انتخاب طبیعی است.

آنلاین؛ برای نرم‌افزار و دانش دیجیتال

در دوره‌هایی مانند پایتون، اکسل، اتوکد، فتوشاپ، سئو و دیجیتال مارکتینگ، بیشتر تمرین روی رایانه‌ی خودتان انجام می‌شود. آموزش آنلاین زمان رفت‌وآمد را حذف می‌کند و برای شاغلان و ساکنان شهرهای دیگر انعطاف بیشتری دارد.

ترکیبی؛ بهترین‌های هر دو

شواهد پژوهشی بیشترین برتری را برای آموزش ترکیبی نشان داده است. در این شیوه بخشی از جلسات را حضوری و بخشی را آنلاین می‌گذرانید؛ تعامل رودررو با مدرس و هم‌کلاسی‌ها حفظ می‌شود و انعطاف آموزش آنلاین هم از دست نمی‌رود. برای دوره‌های مدیریتی مانند MBA، مذاکره و صادرات و واردات که هم دانش نظری و هم شبکه‌سازی اهمیت دارد، ترکیبی گزینه‌ی بسیار مناسبی است.

چک‌لیست انتخاب شیوه‌ی برگزاری

• آیا دوره به کار با ابزار و تجهیزات نیاز دارد؟ ← حضوری
• آیا تمرین‌ها روی رایانه‌ی شخصی انجام می‌شود و زمانتان محدود است؟ ← آنلاین
• آیا هم تعامل و شبکه‌سازی برایتان مهم است و هم انعطاف زمانی؟ ← ترکیبی
• در هر شیوه: برای تمرین و مرور بین جلسات برنامه‌ی مشخص داشته باشید.

در مرکز مهارت‌آموزی دانشگاه شهید بهشتی، هر سه شیوه با شهریه‌ی یکسان ارائه می‌شود و هنگام ثبت‌نام می‌توانید شیوه‌ی دلخواه را انتخاب کنید. مشاهده دوره‌ها

منابع

1. Bernard, R. M., Borokhovski, E., Schmid, R. F., Tamim, R. M., & Abrami, P. C. (2014). A meta-analysis of blended learning and technology use in higher education: From the general to the applied. Journal of Computing in Higher Education, 26(1), 87–122. doi:10.1007/s12528-013-9077-3
2. Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380. doi:10.1037/0033-2909.132.3.354
3. Freeman, S., et al. (2014). Active learning increases student performance in science, engineering, and mathematics. PNAS, 111(23), 8410–8415. doi:10.1073/pnas.1319030111
4. Means, B., Toyama, Y., Murphy, R., & Baki, M. (2013). The effectiveness of online and blended learning: A meta-analysis of the empirical literature. Teachers College Record, 115(3), 1–47. doi:10.1177/016146811311500307
5. Murre, J. M. J., & Dros, J. (2015). Replication and analysis of Ebbinghaus’ forgetting curve. PLoS ONE, 10(7), e0120644. doi:10.1371/journal.pone.0120644